Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych

Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych to jeden z najważniejszych międzynarodowych dokumentów dotyczących praw osób z niepełnosprawnościami. Określa zasady równego traktowania, dostępności, niezależnego życia oraz pełnego udziału w społeczeństwie. Polska jest stroną Konwencji i zobowiązała się do przestrzegania zawartych w niej standardów.

Czym jest Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych?

Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r.

Polska podpisała Konwencję 20 marca 2007 r., natomiast proces ratyfikacji zakończył się 6 września 2012 r.

Dokument został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2012 r. poz. 1169.

Celem Konwencji jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami możliwości pełnego i równego korzystania z praw człowieka oraz podstawowych wolności, na takich samych zasadach jak inne osoby.

Polska, jako państwo będące stroną Konwencji, zobowiązała się do podejmowania działań, które umożliwiają realizację zawartych w niej praw i standardów.

Jak Konwencja definiuje niepełnosprawność?

Konwencja przyjmuje podejście oparte na prawach człowieka. Nie traktuje niepełnosprawności wyłącznie jako cechy danej osoby, ale wskazuje, że bariery istniejące w otoczeniu mogą ograniczać możliwość pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.

Zgodnie z art. 1 Konwencji:

Najważniejsze założenia Konwencji

Konwencja:

• uznaje dyskryminację ze względu na niepełnosprawność za naruszenie godności i wartości człowieka,
• podkreśla znaczenie niezależności i samodzielności osób z niepełnosprawnościami,
• wskazuje, że społeczeństwo powinno usuwać bariery ograniczające udział osób z niepełnosprawnościami,
• podkreśla znaczenie dostępności przestrzeni, transportu, informacji, komunikacji, edukacji, ochrony zdrowia i usług publicznych.

Ważnym elementem Konwencji jest zasada, że osoby z niepełnosprawnościami powinny mieć możliwość korzystania ze wszystkich praw na równych zasadach z innymi osobami.

Jakie prawa gwarantuje Konwencja?

Konwencja zawiera przepisy dotyczące wielu obszarów życia.

Prawo do równości i ochrony przed dyskryminacją

Państwa zobowiązane są do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami ochrony przed dyskryminacją oraz tworzenia warunków umożliwiających korzystanie z praw na zasadzie równości.

Obejmuje to między innymi obowiązek stosowania racjonalnych usprawnień, czyli odpowiednich zmian i dostosowań, które umożliwiają osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z praw na równi z innymi.

Prawo do dostępności

Konwencja wskazuje, że osoby z niepełnosprawnościami powinny mieć dostęp do:

• budynków i przestrzeni publicznych,
• transportu,
• informacji i komunikacji,
• usług oraz urządzeń dostępnych dla wszystkich mieszkańców.

Dostępność ma umożliwiać samodzielne funkcjonowanie i udział w życiu społecznym.

Prawo do niezależnego życia

Osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do życia w społeczeństwie i podejmowania własnych decyzji dotyczących swojego życia.

Konwencja podkreśla znaczenie wsparcia, które pozwala na zachowanie samodzielności i niezależności.

Prawo do edukacji

Konwencja gwarantuje prawo do edukacji na wszystkich poziomach oraz wskazuje na konieczność tworzenia systemu edukacji włączającej.

Oznacza to zapewnienie odpowiednich warunków, aby osoby z niepełnosprawnościami mogły uczyć się razem z innymi uczniami, korzystając z potrzebnego wsparcia.

Prawo do ochrony zdrowia i rehabilitacji

Osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do dostępu do opieki zdrowotnej na takim samym poziomie i na takich samych zasadach jak inni obywatele.

Konwencja wskazuje również na znaczenie rehabilitacji, która pomaga utrzymać lub odzyskać możliwie największą sprawność fizyczną, społeczną i zawodową.

Prawo do pracy

Konwencja uznaje prawo osób z niepełnosprawnościami do pracy oraz możliwości zarabiania na życie poprzez pracę wybraną dobrowolnie.

Państwa powinny wspierać tworzenie otwartego, dostępnego i włączającego rynku pracy.

Udział w kulturze, sporcie i życiu społecznym

Osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do:

• udziału w kulturze,
• aktywności sportowej,
• wypoczynku,
• korzystania z dóbr kultury,
• ochrony własnej tożsamości kulturowej i językowej.

Najważniejsze informacje

• Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych została przyjęta w 2006 roku.
• Polska ratyfikowała ją w 2012 roku.
• Dokument zobowiązuje państwa do ochrony praw osób z niepełnosprawnościami.
• Konwencja opiera się na zasadach równości, dostępności i niezależnego życia.
• Ważnym elementem Konwencji jest obowiązek usuwania barier oraz stosowania racjonalnych usprawnień.

Co to oznacza dla mieszkańców Białegostoku i województwa podlaskiego?

Konwencja ONZ wpływa również na działania podejmowane lokalnie. Jej założenia znajdują odzwierciedlenie między innymi w działaniach samorządów dotyczących:

• dostępności budynków i przestrzeni publicznych,
• transportu dostępnego dla osób z ograniczoną mobilnością,
• dostępności informacji,
• edukacji włączającej,
• wsparcia aktywności zawodowej i społecznej.

Dla mieszkańców oznacza to, że instytucje publiczne powinny dążyć do tworzenia warunków umożliwiających osobom z niepełnosprawnościami pełny udział w życiu społecznym.

Protokół Fakultatywny do Konwencji

Polska nie ratyfikowała dotychczas Protokołu Fakultatywnego do Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.

Oznacza to, że osoby z niepełnosprawnościami w Polsce nie mogą obecnie kierować indywidualnych skarg do Komitetu ONZ ds. Praw Osób Niepełnosprawnych w trybie przewidzianym w tym protokole.

Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzona w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. 2012 poz. 1169) (link otwiera się w nowej karcie).
Tekst Konwencji (OHCHR) (link otwiera się w nowej karcie).
Status podpisania i ratyfikacji Konwencji oraz Protokołu Fakultatywnego (link otwiera się w nowej karcie).
Opracowanie w tekście łatwym do czytania (link otwiera się w nowej karcie).