Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych
Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych to jeden z najważniejszych międzynarodowych dokumentów dotyczących praw osób z niepełnosprawnościami. Określa zasady równego traktowania, dostępności, niezależnego życia oraz pełnego udziału w społeczeństwie. Polska jest stroną Konwencji i zobowiązała się do przestrzegania zawartych w niej standardów.
Czym jest Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych?
Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych została przyjęta przez Zgromadzenie Ogólne Organizacji Narodów Zjednoczonych 13 grudnia 2006 r.
Polska podpisała Konwencję 20 marca 2007 r., natomiast proces ratyfikacji zakończył się 6 września 2012 r.
Dokument został opublikowany w Dzienniku Ustaw z 2012 r. poz. 1169.
Celem Konwencji jest zapewnienie osobom z niepełnosprawnościami możliwości pełnego i równego korzystania z praw człowieka oraz podstawowych wolności, na takich samych zasadach jak inne osoby.
Polska, jako państwo będące stroną Konwencji, zobowiązała się do podejmowania działań, które umożliwiają realizację zawartych w niej praw i standardów.
Jak Konwencja definiuje niepełnosprawność?
Konwencja przyjmuje podejście oparte na prawach człowieka. Nie traktuje niepełnosprawności wyłącznie jako cechy danej osoby, ale wskazuje, że bariery istniejące w otoczeniu mogą ograniczać możliwość pełnego uczestnictwa w życiu społecznym.
Zgodnie z art. 1 Konwencji:
Najważniejsze założenia Konwencji
Konwencja:
- uznaje dyskryminację ze względu na niepełnosprawność za naruszenie godności i wartości człowieka,
- podkreśla znaczenie niezależności i samodzielności osób z niepełnosprawnościami,
- wskazuje, że społeczeństwo powinno usuwać bariery ograniczające udział osób z niepełnosprawnościami,
- podkreśla znaczenie dostępności przestrzeni, transportu, informacji, komunikacji, edukacji, ochrony zdrowia i usług publicznych.
Ważnym elementem Konwencji jest zasada, że osoby z niepełnosprawnościami powinny mieć możliwość korzystania ze wszystkich praw na równych zasadach z innymi osobami.
Jakie prawa gwarantuje Konwencja?
Konwencja zawiera przepisy dotyczące wielu obszarów życia.
Prawo do równości i ochrony przed dyskryminacją
Państwa zobowiązane są do zapewnienia osobom z niepełnosprawnościami ochrony przed dyskryminacją oraz tworzenia warunków umożliwiających korzystanie z praw na zasadzie równości.
Obejmuje to między innymi obowiązek stosowania racjonalnych usprawnień, czyli odpowiednich zmian i dostosowań, które umożliwiają osobom z niepełnosprawnościami korzystanie z praw na równi z innymi.
Prawo do dostępności
Konwencja wskazuje, że osoby z niepełnosprawnościami powinny mieć dostęp do:
- budynków i przestrzeni publicznych,
- transportu,
- informacji i komunikacji,
- usług oraz urządzeń dostępnych dla wszystkich mieszkańców.
Dostępność ma umożliwiać samodzielne funkcjonowanie i udział w życiu społecznym.
Prawo do niezależnego życia
Osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do życia w społeczeństwie i podejmowania własnych decyzji dotyczących swojego życia.
Konwencja podkreśla znaczenie wsparcia, które pozwala na zachowanie samodzielności i niezależności.
Prawo do edukacji
Konwencja gwarantuje prawo do edukacji na wszystkich poziomach oraz wskazuje na konieczność tworzenia systemu edukacji włączającej.
Oznacza to zapewnienie odpowiednich warunków, aby osoby z niepełnosprawnościami mogły uczyć się razem z innymi uczniami, korzystając z potrzebnego wsparcia.
Prawo do ochrony zdrowia i rehabilitacji
Osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do dostępu do opieki zdrowotnej na takim samym poziomie i na takich samych zasadach jak inni obywatele.
Konwencja wskazuje również na znaczenie rehabilitacji, która pomaga utrzymać lub odzyskać możliwie największą sprawność fizyczną, społeczną i zawodową.
Prawo do pracy
Konwencja uznaje prawo osób z niepełnosprawnościami do pracy oraz możliwości zarabiania na życie poprzez pracę wybraną dobrowolnie.
Państwa powinny wspierać tworzenie otwartego, dostępnego i włączającego rynku pracy.
Udział w kulturze, sporcie i życiu społecznym
Osoby z niepełnosprawnościami mają prawo do:
- udziału w kulturze,
- aktywności sportowej,
- wypoczynku,
- korzystania z dóbr kultury,
- ochrony własnej tożsamości kulturowej i językowej.
Najważniejsze informacje
- Konwencja ONZ o prawach osób niepełnosprawnych została przyjęta w 2006 roku.
- Polska ratyfikowała ją w 2012 roku.
- Dokument zobowiązuje państwa do ochrony praw osób z niepełnosprawnościami.
- Konwencja opiera się na zasadach równości, dostępności i niezależnego życia.
- Ważnym elementem Konwencji jest obowiązek usuwania barier oraz stosowania racjonalnych usprawnień.
Co to oznacza dla mieszkańców Białegostoku i województwa podlaskiego?
Konwencja ONZ wpływa również na działania podejmowane lokalnie. Jej założenia znajdują odzwierciedlenie między innymi w działaniach samorządów dotyczących:
- dostępności budynków i przestrzeni publicznych,
- transportu dostępnego dla osób z ograniczoną mobilnością,
- dostępności informacji,
- edukacji włączającej,
- wsparcia aktywności zawodowej i społecznej.
Dla mieszkańców oznacza to, że instytucje publiczne powinny dążyć do tworzenia warunków umożliwiających osobom z niepełnosprawnościami pełny udział w życiu społecznym.
Protokół Fakultatywny do Konwencji
Polska nie ratyfikowała dotychczas Protokołu Fakultatywnego do Konwencji ONZ o prawach osób niepełnosprawnych.
Oznacza to, że osoby z niepełnosprawnościami w Polsce nie mogą obecnie kierować indywidualnych skarg do Komitetu ONZ ds. Praw Osób Niepełnosprawnych w trybie przewidzianym w tym protokole.
Podstawa prawna
Konwencja o prawach osób niepełnosprawnych, sporządzona w Nowym Jorku dnia 13 grudnia 2006 r. (Dz.U. 2012 poz. 1169) (link otwiera się w nowej karcie).
Tekst Konwencji (OHCHR) (link otwiera się w nowej karcie).
Status podpisania i ratyfikacji Konwencji oraz Protokołu Fakultatywnego (link otwiera się w nowej karcie).
Opracowanie w tekście łatwym do czytania (link otwiera się w nowej karcie).
