Jak korzystać z prawa do dostępności? Praktyczny poradnik

Masz trudność z wejściem do urzędu, skorzystaniem z jego usług, uzyskaniem informacji albo komunikacją z pracownikami? Możesz domagać się zapewnienia dostępności. Sprawdź, kiedy możesz złożyć wniosek, co powinien zawierać i co zrobić, jeśli podmiot publiczny nie usunie bariery.

Czym jest prawo do dostępności?

Dostępność oznacza możliwość korzystania z przestrzeni, usług i informacji na równi z innymi osobami.

Przepisy dotyczące dostępności mają szczególne znaczenie dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami, osób starszych czy osób mających trudności w komunikowaniu się.

W praktyce może chodzić na przykład o możliwość:

• wejścia do budynku i poruszania się po nim,
• skorzystania z toalety dostępnej dla osób z niepełnosprawnościami,
• uzyskania informacji w dostępnej formie,
• skorzystania z tłumacza Polskiego Języka Migowego,
• otrzymania pomocy w komunikacji,
• skorzystania z dostępnej strony internetowej lub aplikacji.

Ustawa z 19 lipca 2019 r. o zapewnianiu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami określa zasady zapewniania dostępności przede wszystkim przez podmioty publiczne.

Kogo dotyczy prawo do dostępności?

Przepisy dotyczą m.in. urzędów, sądów, szkół publicznych, uczelni publicznych, bibliotek publicznych czy Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.

Jeżeli z powodu bariery nie możesz samodzielnie skorzystać z usługi podmiotu publicznego, możesz wystąpić o zapewnienie odpowiedniej dostępności.

Nie zawsze musi chodzić o osobę posiadającą orzeczenie o niepełnosprawności. Ustawa posługuje się pojęciem osoby ze szczególnymi potrzebami.

Trzy rodzaje dostępności

Warto pamiętać, że dostępność może dotyczyć różnych obszarów.

Dostępność architektoniczna

Dotyczy między innymi budynków i przestrzeni.

Problemem może być np.:

• brak podjazdu lub windy,
• schody uniemożliwiające wejście,
• niedostępna toaleta,
• niewłaściwie przygotowane ciągi komunikacyjne,
• brak możliwości samodzielnego poruszania się po budynku.

Dostępność informacyjno-komunikacyjna

Dotyczy sposobu przekazywania informacji i komunikowania się.

Może obejmować np.:

• brak tłumacza Polskiego Języka Migowego,
• brak możliwości skorzystania z alternatywnej formy komunikacji,
• brak informacji w formie dostępnej dla osoby z określonymi potrzebami.

Dostępność cyfrowa

Dotyczy stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.

Problemem może być np. niedostępny dokument, formularz albo element strony, z którego osoba korzystająca z technologii asystujących nie może samodzielnie skorzystać.

W przypadku dostępności cyfrowej obowiązuje odrębna procedura wynikająca z ustawy o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych.

Krok 1. Poinformuj o problemie albo złóż wniosek

Jeżeli zauważysz barierę, możesz poinformować o niej podmiot publiczny.

Każdy może poinformować podmiot publiczny o braku dostępności architektonicznej lub informacyjno-komunikacyjnej. Nie trzeba w tym przypadku wykazywać interesu prawnego ani faktycznego.

Jeżeli natomiast jesteś osobą ze szczególnymi potrzebami i chcesz, aby podmiot zapewnił Ci dostępność w związku z konkretną sprawą lub usługą, możesz złożyć wniosek o zapewnienie dostępności. W tym przypadku trzeba wykazać interes faktyczny.

Co powinien zawierać wniosek?

Wniosek o zapewnienie dostępności powinien zawierać:

1. dane kontaktowe wnioskodawcy,
2. wskazanie bariery, która utrudnia lub uniemożliwia dostępność,
3. sposób kontaktu z wnioskodawcą,
4. preferowany sposób zapewnienia dostępności, jeżeli jest to możliwe do określenia.

Warto możliwie konkretnie opisać problem.

Zamiast napisać tylko:

„Urząd jest niedostępny.”

lepiej wskazać:

„Przy wejściu do budynku znajdują się schody, a nie ma dostępnego wejścia dla osoby poruszającej się na wózku. Proszę o zapewnienie możliwości wejścia do budynku bez konieczności pokonywania schodów.”

Takie wskazanie bariery ułatwia podmiotowi ocenę sytuacji i przygotowanie rozwiązania.

Gdzie złożyć wniosek?

Wniosek należy skierować do podmiotu publicznego, którego działalności dotyczy potrzeba zapewnienia dostępności.

Można go złożyć w sposób wskazany przez dany podmiot, np. pisemnie albo elektronicznie.

Warto wcześniej sprawdzić na stronie internetowej urzędu lub instytucji informacje dotyczące dostępności oraz dane koordynatora do spraw dostępności.

Ile czasu ma urząd?

Podmiot publiczny powinien zapewnić dostępność bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu 14 dni od dnia złożenia wniosku.

Jeżeli zapewnienie dostępności w tym terminie nie jest możliwe, podmiot powinien poinformować o tym osobę składającą wniosek i wskazać termin realizacji.

Termin ten nie może być dłuższy niż 2 miesiące od dnia wystąpienia z żądaniem.

Co jeśli nie da się usunąć bariery?

Nie zawsze usunięcie konkretnej bariery jest możliwe od razu.

W takiej sytuacji podmiot publiczny powinien, zgodnie z przepisami, zapewnić dostęp alternatywny.

Może on polegać na takim zorganizowaniu obsługi, aby osoba ze szczególnymi potrzebami mogła mimo istniejącej bariery skorzystać z usługi lub załatwić swoją sprawę.

Przykładowo, jeżeli osoba nie może wejść do niedostępnego pomieszczenia, rozwiązaniem może być przeniesienie obsługi do dostępnego miejsca.

Co zrobić, jeśli urząd nie zapewni dostępności?

Jeżeli podmiot publiczny nie zapewni dostępności w określonym terminie albo odmówi jej zapewnienia, osoba ze szczególnymi potrzebami może złożyć skargę na brak dostępności do Prezesa Zarządu PFRON.

Skargę można złożyć w terminie 30 dni od upływu terminu, w którym dostępność powinna zostać zapewniona, albo od dnia otrzymania informacji o braku możliwości zapewnienia dostępności – zależnie od sytuacji.

Skarga jest bezpłatna.

Co może zrobić PFRON?

Jeżeli w wyniku rozpatrzenia skargi zostanie stwierdzone, że podmiot publiczny powinien zapewnić dostępność, Prezes Zarządu PFRON może wydać decyzję wskazującą co podmiot powinien zrobić oraz w jakim terminie.

Jeżeli podmiot publiczny nie wykona decyzji i nadal nie zapewni dostępności, może zostać ukarany grzywną.

Od decyzji Prezesa Zarządu PFRON przysługuje możliwość złożenia skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie.

Dostępność cyfrowa – osobna procedura

Jeżeli problem dotyczy strony internetowej lub aplikacji mobilnej podmiotu publicznego, można wystąpić z żądaniem zapewnienia dostępności cyfrowej.

Żądanie powinno wskazywać m.in.:

• dane kontaktowe,
• stronę internetową, aplikację lub konkretny element, którego dotyczy problem,
• sposób kontaktu,
• preferowany sposób zapewnienia dostępności, jeżeli dotyczy.

W przypadku dostępności cyfrowej podstawowy termin realizacji żądania wynosi 7 dni. Jeżeli nie jest to możliwe, podmiot powinien poinformować o przyczynach i wskazać nowy termin, nie dłuższy niż 2 miesiące.

Najważniejsze informacje

• Masz prawo zgłosić podmiotowi publicznemu brak dostępności.
• Osoba ze szczególnymi potrzebami może złożyć wniosek o zapewnienie dostępności.
• Wniosek powinien wskazywać m.in. barierę oraz oczekiwany sposób zapewnienia dostępności.
• Na zapewnienie dostępności podmiot publiczny ma co do zasady 14 dni.
• W uzasadnionych przypadkach termin może zostać wydłużony, maksymalnie do 2 miesięcy.
• Jeżeli usunięcie bariery nie jest możliwe, podmiot powinien zapewnić dostęp alternatywny.
• Jeżeli dostępność nie zostanie zapewniona, można złożyć skargę do Prezesa Zarządu PFRON.
• Na złożenie skargi jest co do zasady 30 dni.
• W przypadku dostępności cyfrowej obowiązuje odrębna procedura, a podstawowy termin realizacji żądania wynosi 7 dni.

Co to oznacza w praktyce?

Jeżeli napotykasz barierę, nie musisz poprzestać na ustnym zgłoszeniu problemu.

Możesz działać krok po kroku:

1. Zidentyfikuj barierę
Sprawdź, co dokładnie uniemożliwia lub utrudnia Ci skorzystanie z usługi.

2. Zgłoś problem podmiotowi publicznemu
Możesz poinformować o braku dostępności albo – jeżeli spełniasz warunki – złożyć formalny wniosek o jej zapewnienie.

3. Wskaż rozwiązanie
Jeżeli wiesz, jak można usunąć barierę, napisz o tym we wniosku.

4. Zachowaj potwierdzenie złożenia wniosku
Może być potrzebne, jeżeli później konieczne będzie złożenie skargi.

5. Sprawdź termin
Co do zasady podmiot ma 14 dni na zapewnienie dostępności.

6. Jeżeli dostępność nie zostanie zapewniona – rozważ skargę do PFRON
Masz na to 30 dni w przypadkach określonych w ustawie.

Warto wiedzieć

Prawo do dostępności ma przede wszystkim umożliwić osobie ze szczególnymi potrzebami samodzielne korzystanie z usług i uczestnictwo w życiu społecznym.

Dlatego warto konkretnie wskazywać napotykane bariery. Informacja o problemie może pomóc nie tylko jednej osobie, ale również kolejnym mieszkańcom korzystającym z danego urzędu czy instytucji.

Jeżeli napotykasz barierę, masz prawo o niej powiedzieć i – w określonych sytuacjach – domagać się zapewnienia dostępności.

Źródło: Portal Gov.pl, Państwowy Fundusz Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych.