Orzecznictwo do celów pozarentowych

Orzecznictwo do celów pozarentowych służy ustaleniu niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności oraz określeniu uprawnień przysługujących osobom z niepełnosprawnościami. Orzeczenia wydawane w tym systemie nie stanowią podstawy do przyznania renty z tytułu niezdolności do pracy, ale umożliwiają korzystanie z wielu świadczeń, ulg i form wsparcia przewidzianych w obowiązujących przepisach.

W Białymstoku orzeczenia wydaje Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności przy ul. Waryńskiego 32A.

Postępowanie prowadzone jest zgodnie z ustawą o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych oraz przepisami wykonawczymi dotyczącymi orzekania.

Gdzie wydawane są orzeczenia?

W Białymstoku postępowanie prowadzą:

• Miejski Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności – jako organ pierwszej instancji,
• Wojewódzki Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności – jako organ odwoławczy.

Rodzaje orzeczeń

W systemie orzecznictwa do celów pozarentowych wydawane są trzy rodzaje orzeczeń:

Orzeczenie o niepełnosprawności

Wydawane dzieciom, które nie ukończyły 16. roku życia.

Potwierdza spełnienie ustawowych kryteriów niepełnosprawności i może stanowić podstawę do ubiegania się o świadczenia, ulgi oraz inne formy wsparcia.

Orzeczenie o stopniu niepełnosprawności

Wydawane osobom, które ukończyły 16. rok życia.

Określa stopień niepełnosprawności:

• znaczny,
• umiarkowany,
• lekki.

Orzeczenie zawiera również wskazania dotyczące m.in. zatrudnienia, rehabilitacji, terapii zajęciowej, korzystania z ulg oraz możliwości uzyskania karty parkingowej, jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Orzeczenie o wskazaniach do ulg i uprawnień

Przeznaczone dla osób posiadających odpowiednie orzeczenia wydane przez ZUS, KRUS lub dawne komisje lekarskie.

Pozwala korzystać z wybranych ulg i uprawnień bez konieczności ponownego ustalania stopnia niepełnosprawności.

Do czego służy orzeczenie?

Posiadanie orzeczenia oraz spełnienie warunków określonych w odrębnych przepisach może umożliwić korzystanie m.in. z:

• świadczeń rodzinnych i świadczeń z pomocy społecznej,
• dofinansowań ze środków PFRON,
• turnusów rehabilitacyjnych,
• warsztatów terapii zajęciowej,
• zaopatrzenia w przedmioty ortopedyczne i środki pomocnicze,
• likwidacji barier architektonicznych, technicznych i w komunikowaniu się,
• ulg komunikacyjnych,
• uprawnień pracowniczych przysługujących osobom z niepełnosprawnościami,
• odpowiednich form zatrudnienia,
• karty parkingowej – jeżeli spełnione są ustawowe warunki.

Warto pamiętać, że samo posiadanie orzeczenia nie oznacza automatycznego prawa do wszystkich świadczeń lub ulg. Każda forma wsparcia posiada własne kryteria przyznawania.

Jak przebiega postępowanie?

Po złożeniu kompletnego wniosku Zespół analizuje dokumentację i wyznacza termin posiedzenia składu orzekającego.

Osoba ubiegająca się o wydanie orzeczenia otrzymuje zawiadomienie o terminie posiedzenia.

Podczas posiedzenia oceniany jest stan zdrowia oraz wpływ niepełnosprawności na codzienne funkcjonowanie.

W przypadkach przewidzianych przepisami, jeżeli dokumentacja medyczna jest wystarczająca, orzeczenie może zostać wydane bez osobistego badania.

Jeżeli dokumentacja jest niekompletna, Zespół wzywa do jej uzupełnienia w wyznaczonym terminie.

Do czasu wydania orzeczenia wnioskodawca może wycofać złożony wniosek.

Terminy rozpatrzenia sprawy

Co do zasady sprawa powinna zostać rozpatrzona w ciągu miesiąca od dnia wszczęcia postępowania.

Jeżeli sprawa jest szczególnie skomplikowana, termin może zostać wydłużony do dwóch miesięcy.

Do terminów tych nie wlicza się okresów wynikających z konieczności uzupełnienia dokumentacji przez wnioskodawcę ani innych okoliczności niezależnych od organu.

Od 11 czerwca 2025 r. obowiązują również minimalne okresy, na jakie mogą być wydawane orzeczenia o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności.

Odwołanie od orzeczenia

Jeżeli osoba zainteresowana nie zgadza się z wydanym orzeczeniem lub jego treścią, może w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia złożyć odwołanie.

Odwołanie wnosi się do Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności za pośrednictwem Miejskiego Zespołu, który wydał orzeczenie.

Miejski Zespół może ponownie przeanalizować sprawę i zmienić lub uchylić wydane orzeczenie, jeżeli uzna odwołanie za zasadne.

Od orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych w terminie 30 dni od dnia doręczenia orzeczenia.

Symbole przyczyn niepełnosprawności

W orzeczeniu może zostać wskazany jeden, dwa lub maksymalnie trzy symbole przyczyn niepełnosprawności, które w porównywalnym stopniu wpływają na funkcjonowanie organizmu.

Odpowiedniki dawnych i obecnych orzeczeń

W systemie KRUS nie występuje odpowiednik dawnej II grupy inwalidzkiej.

Warto wiedzieć

• Orzeczenia wydawane przez zespoły do spraw orzekania o niepełnosprawności nie są podstawą do przyznania renty.
• Wiele świadczeń wymaga spełnienia dodatkowych warunków określonych w odrębnych ustawach.
• W przypadku zmiany stanu zdrowia można złożyć wniosek o ponowne ustalenie niepełnosprawności lub stopnia niepełnosprawności.
• Szczegółowe informacje dotyczące poszczególnych procedur znajdują się w zakładkach:
  • Orzekanie o niepełnosprawności dziecka,
  • Orzekanie o stopniu niepełnosprawności,
  • Orzekanie o wskazaniach do ulg i uprawnień.